Sign In



Post Charlie-Hebdo: Does Europe Need Less Islam? (Neslihan Çevic)

03 Feb, 2015 Guest Post 0 Comments Current Events​

If 9/11 was the start of a moral panic in the West that the “clash of civilizations” was now underway, the tragic killings at Charlie Hebdo may have driven this panic to a new high. After all, Hebdo has a unique symbolic significance. Its satirical anti-clerical journalism represents the most valuable cultural assets of the West—freedom of speech and secularism. Moreover, Hebdo is French, and the French nation historically played a pivotal role, with its bourgeoisie revolution and laicite, in the making of Western civilization. In the eyes of the West, then, this was an attack on its very culture by Islamic extremists—perhaps not representative of all Muslims, but still inspired, the West maintains, by teachings of Islam. It certainly didn’t help that some Musli​ms responded by burning down churches and torching Western nations’ flags, further affirming the Western depiction of Islam as a religion prone to violence and radicalism.
With this affirmation, the question for Europe has come down to how to proceed from here, how to protect not just its public but also its civilization against a heightening global Islamic challenge and a radicalizing immigrant youth threatening Europe from within. Or put briefly, what to do with Islam now?
An impulsive solution is to have “less Islam” in Europe from now on, and to do that, there seem to be two approaches. One is to rid of Muslims and Islam by stricter immigration and naturalization policies, tougher control on religious freedoms and practice, and on political and civil Muslim mobilization. This approach has its fair share of grassroots supports already: The German Pegida, for example, has marched post-Hebdo, this time reaching 40,000 protestors, escalating its call to stop Islamization of Europe and the growth of a parallel Muslim society in their country.
The other approach, one that is advocated by Marine Le Pen, President of France’s far-right Front National, is instead to establish and implement a proper assimilation policy. In other words, it is to effectively secularize Muslims in Europe and, somehow, transform their doctrine so that they can relate to French values and society—that is, so that blasphemy would no longer be punishable by death, that Muslims would be able to laugh at themselves, would internalize women’s rights, self-censure their religion, practice civility and accept moral diversity and tolerance, cherish freedom of speech, and engage in global debate rationally and through legitimate channels.
But what if instead the solution were more Islam, rightly understood at least? To cultivate a new brand of Islam, an Islam not in but of Europe, though, one must start with understanding what the original doctrine is. When it comes to blasphemy, for example, what exactly does the Quran tell Muslims to do? What needs to be changed?
Islam forbids drawings of the Prophets and their companions, but the Quran does not define a criminal sanction to such an act. Defamation of religion, on the other hand, is certainly not unknown to Muslims and their Prophet—nor was it unknown to Prophets of Christianity and Judaism.
When, for example, the prophet Muhammad went to Taif, a city near by Mecca, to convey the message of Islam, he was not only mocked and spitted over, but he was also stoned till blood came from his sandals. On his way back to Mecca, the angle Gabriel appeared to the Prophet asking him if he wanted Gabriel to blow the mountains over on the city of Taif. Muhammad refused, and replied that he would rather pray that one day descendants of the city would worship Allah alone.[i]
The Prophet was no stranger to satire, either. Indeed, some well-knownQuarishi poets would attack Islam and its prophet using hiciv, satirical poems. Muhammad, in response, tasked poets among his companions, most notably, Hassan b. Thabit, to defend Islam by ridiculing their opponents using facts—poets would study the tradition and weaknesses of the opponents to compose their hiciv—and their wit.[ii]
Although the Charlie Hebdo radicals murdered 12 people supposedly to defend Islam against insult, the Prophet himself did not respond with violence to ridicule or even to physical assault. He, on the contrary, responded by toleration and forgiveness. There is more made evident by these ahadith though: self-censure, acceptance of pluralism, and tolerance. These values, that make up the core of the West too, are clearly asked of Muslims by God in the Quran as well. The ayat Al Anam, verse 109, for example, reads: “And do not insult those they invoke other than Allah, lest they insult Allah in enmity without knowledge. We have made pleasing to every community their deeds. Then to their Lord is their return, and He will inform them about what they used to do.”—The ayat also applies to burning flags.
How about freedom of speech though? Does Islam allow it or even has a sense of it? Surprisingly, Islam’s standing on freedom of thought and speech seems to be similar to that of the First Amendment. Roughly put, for each, one is given the right to say “this I what I think” without punishment, unless her thought and speech translates into criminal action. This does not excuse vindictive language, which falls outside the Quranic moral imperative to avoiding harm and assault on other people, their values and beliefs. Freedom of speech, in other words, must be subject to self-censure, if you are to obey God’s words.
It seems then, at least in regards to blasphemy as well as self-censure, toleration, and freedom of speech, we need not to change Islam, but to dig deeper into tradition, or simply to learn, rather than assume, what the tradition actually offers. That means we need not less Islam, but more Islam.
The inadequate understanding of Islam is not unique to Europeans but, more gravely, includes Muslims, most of whom, even among the educated elite, lack comprehensive knowledge about core theological and ethical notions within Islam.
No doubt, Islamism itself is in many ways at fault for this. From the 9th century anti-philosophy currents to the 19th c. Wahhabism to contemporary Daesh, Islamism has played a major role for “less islam”; the gradual but consistent loss of religious knowledge in the Muslim Ummah. Islamism has distorted Islam by articulating a grotesque version: highly selected, narrow, monolithic, based on little authority, not reflective of the tradition at its best and richest. The biggest damage Islamism has done to Islam, though, was its rejection of reason and individual reflection in the realm of belief (while, on the contrary, the Quran ascribes an active role for reason and inquiry in faith). What is worse, this simplified version was comically easy to circulate: it made its case persuasively, defined an enemy, reduced religion to few principles, and said that it had the solution—though it did not clarify what the question was.
Yet secularists played their part as well. Take Turkey. Early modernizers not only fueled Islamism by oppressing religion, but they also more directly contributed to the decline of Islamic knowledge. Seeing religion as something irrational, but recognizing its utility, the state co-opted religion, creating a version reduced to behavioral aspects, a shallow spirituality, and nationalist sentiments. Theology and philosophy of religion were left out both in education and in the overall formal official discourse on religion. This trend has continued—even for social scientists studying religion, theology is only for imams; studying religion requires only sociology and economy. This type of analysis reduces religion to something epiphenomenal and diverts attention toward the sociological phenomenon of Islamism and its politics, and away from Islam itself and its theology.
The task to retrieve “more Islam” is of course a quite difficult now for both Turkey and Europe as a whole. It will require structural changes, including establishing new institutions to find the resources within Islam to demolish inadequacies in our understanding of Islam, And backlashes are inevitable. Islamists (and conservatives) will accuse such attempts as heresy, while academics, ones who insist on seeing religion as an “always oppressive,” will see such attempts as a false secularization of religion, not a reinstitution of its actual message, thus trapping us back into the religion versus modernity divide.
This also means that Europe and committed secularists will need to rethink their own assumptions about religion, their inability to distinguish between piety and fundamentalism, their insistence on reducing religion to unchanging dogma, and their own tendency towards authoritarianism—which creates an equally authoritarian Islamism in its mirror image. This self-reflexivity is what was left out by Hebdo in its critical view of society.
Less Islam will serve the radicals quite well. If Islamism is going to work, it has to get rid of the variety and nuance that existed in Islam and create seemingly monolithic, dogmatic doctrine, fundamentally against the spirit of the Prophet Muhammad’s teachings. Hence, the choice for Europe is not between less Islam or more Islamism, but between more Islam or more Islamism.
In any case, the world now is too complex for secular fundamentalism. That complexity requires us to really understand religious traditions, not just Islam, and by that understanding to challenge the reductive, instrumental view promoted by extremists.
Neslihan Çevic is a Ph.D. Associate fellow at the Institute for Advanced Studies in Culture, University of Virginia, and a Board member of the Post-Colonial Studies Research Center, Üsküdar Universit.
[i] Narrated in Bukhari 3059, Muslim 1759.  
[ii] Narrated in Tehzibu’t-Teshib, II, 247, Asr-ı Saadet, III, 372.
Hebdo Sonrası: Avrupa’nın daha mı az İslam’a ihtiyacı olacak?
Eğer 9/11 olayları, bir ‘medeniyetler çatışmasının’ yaşanmakta olduğuna dair Batı’nın kapıldığı ahlaki paniğin başlangıç noktası olarak kabul edilecekse, Charlie Hebdo’daki trajik cinayetler bu paniği yeni bir seviyeye çıkarmıştır denebilir. Nihayetinde, Hebdo kendine has sembolik bir öneme sahip. Hebdo’nun hicivli din karşıtı gazetecilik anlayışı, Batı’nın en değerli kültürel değerlerini temsil ediyor – ifade özgürlüğü ve sekülarizm. Dahası, Hebdo Fransız kökenli ve Fransız halkı, burjuva devrimi ve laicite’si (laiklik, sekülarizm) düşünüldüğünde, Batı Medeniyetinin inşasında tarihsel olarak bir büyük bir rol oynamıştır. Dolayısıyla Batı’nın gözünde bu saldırı, İslami radikaller tarafından kendi öz kültürüne yapılan bir saldırıdır – bu radikaller belki tüm Müslümanların temsilcisi olmayabilirler, ama yine de Batı, İslami öğretilerden ilham aldıkları konusunda ısrarcı. Bazı Müslümanların da tüm bunlara kiliseleri ateşe vererek ya da Batı devletlerinin bayraklarını yakarak tepki vermesi de kesinlikle durumu iyileştirmedi; aksine, İslam’ın şiddete ve radikalizme yatkın bir din olduğuna dair Batılı tanımlamaları tasdik etmiş oldular.
Bu tasdikle beraber, Avrupa için esas mesele bir soruya indirgendi, o da bu noktadan sonra nasıl hareket edileceği, yalnızca Avrupa halklarının değil, aynı zamanda medeniyetinin de bu yükselen küresel İslami tehditten ve Avrupa’yı içinden tehdit eden gittikçe radikalleşen bir genç göçmen nesilden nasıl korunacağı sorusudur. Ya da kısaca ifade etmek gerekirse, şimdi İslam’la ne yapmak gerekiyor?
Bu noktada akla gelen dürtüsel çözümlerden biri, Avrupa’da şu andan itibaren ‘daha az’ İslam’a yer vermektir; ve bunu gerçekleştirmek için de iki yaklaşım var gibi görünmektedir. Birincisi, Müslümanlardan ve İslam’dan, daha katı göçmenlik ve yerlileştirme politikaları sayesinde kurtulmaktır. Bu yaklaşım, şimdiden güçlü bir halk desteği buldu; örneğin German Pegida, Hebdo sonrasında, bu kez 40,000 protestocuya ulaşarak, Avrupa’nın İslamlaştırılmasına ve kendi ülkelerinde paralel bir Müslüman toplumun büyümesine engel olma çağrılarını arttırarak, protesto yürüyüşü yaptı.
Fransa’nın aşırı sağcı partisi Front National (Ulusal Cephe) başkanı Marine Le Pen tarafından savunulan diğer yaklaşım ise, uygun bir asimilasyon projesinin oluşturulması ve uygulanmasıdır. Diğer bir deyişle, Avrupa’daki Müslümanları etkili bir şekilde sekülerleştirmek ve doktrinlerini, Fransız değerleri ve toplumuyla benzeşecek şekilde değiştirmektir – bu şekilde, kutsal değerlere hakaret etmek artık ölümle cezalandırılan bir suç olmaktan çıkacak, Müslümanlar kendileri hakkında yapılan esprilere gülebilecek, kadın haklarını içselleştirecek, dinlerini kendileri de eleştirebilecek, medeni bir şekilde davranıp ahlaki çeşitliliği ve müsamahayı kabullenebilecek, ifade özgürlüğünün tadını çıkaracak ve küresel tartışmalara akılcı bir şekilde ve meşru kanallarla katılabileceklerdir.
Peki ya gerçek çözüm Ddaha az İslam değil de, daha fazla İslam ise, en azından Islamın doğru olarak anlaşılmasıysa? Yepyeni bir İslam oluşturmak, “Avrupa’da bir İslam değil, Avrupa’nın İslam’ını” elde etmek için, kişinin öncelikle asıl doktrini anlaması gerekir. Örneğin, kutsal değerlere hakaret söz konusu olduğu zaman, Kuran tam olarak Müslümanlara ne yapmaları gerektiğini söylüyor? Neyin değiştirilmesi gerekiyor?
İslam Peygamberlerin ve sahabelerinin resimlerini yasaklar, ancak böylesi bir hareket karşısında Kuran’ın belirlediği bir cezai yaptırım söz konusu değildir. Diğer yandan, dinlerine hakaret edilmesi Müslümanlara ya da onların Peygamberine yabancı olan bir durum değildi – ya da Hıristiyanlık ve Yahudilik dinlerinin Peygamberleri için de yabancı bir durum değildi.
Örneğin Muhammed Peygamber İslam mesajını iletmek için Mekke yakınlarında bir şehir olan Taif’e gittiği zaman sadece alaya alınıp üzerine tükürülmekle kalmamış, aynı zamanda ayakkabılarından kan akana kadar taşlanmıştı. Mekke’ye geri dönüş yolunda, Cebrail Peygamber’e geldi ve Peygamber’in kendisinden, dağları Taif şehrinin üstüne yıkmasını isteyip istemediğini sordu. Muhammed reddetti ve bir gün bu şehirde yaşayanların soyundan gelenlerin yalnızca Allah’a ibadet etmesi için dua etmeyi tercih edeceğini söyledi.
Peygamber, sözlü taşlamalara da yabancı değildir. Aksine, dönemin bazı ünlü Kureyşli sairleri, İslam’a ve Peygamberine hiciv, yani taşlamalı şiirler yazarak saldırmaktaydı. Buna karşılık olarak Muhammed, kendi takipçileri arasından şairleri, özellikle Hassan b. Thabit’i, gerçekleri kullanarak muhaliflerini alaya alarak İslam’ı savunmakla görevlendirmişti – şairler, hicivlerini ve ince esprilerini yazmak için muhaliflerinin geleneklerini ve zayıflıklarını irdeleyeceklerdi.
Her ne kadar Charlie Hebdo olayının sorumlusu olan radikaller yapılan hakaretlere karşı İslam’ı savunmak için 12 insanı öldürmüş olsalar da, Peygamber’in kendisi alaylara ve Hatta fiziksel saldırılara şiddet kullanarak karşılık vermemiştir. Aksine, müsamaha ve affedicilikle karşılık vermiştir. Nasıl bir tepki verildiğine dair hadisler aracılığıyla ortaya konulan daha fazla kanıt vardır: kendi kendine sansür, öz eleştiri, çoğulculuğun kabul edilmesi ve affedicilik. Batı’nın da özünü oluşturan bu değerler, Allah tarafından Kuran’da Müslümanlara da açık bir şekilde emredilmiştir. Örneğin, Enam suresinin 109. ayeti şöyle söylemektedir: “Onların Allahtan başka yalvarıp sığındıkları (varlıklar)a sövmeyin ki onlar da kin ve cehaletten dolayı Allaha sövmesinler: zira Biz her topluma kendi yaptıklarını güzel gösterdik. (Ama) zaman geldiğinde onlar Rablerine döneceklerdir: O zaman Allah onlara bütün yaptıklarını (en doğru şekilde) anlatacaktır.” – Bu ayet bayrak yakmayı da kapsar.
Peki ya ifade özgürlüğü? İslam ifade özgürlüğüne izin veriyor mu ya da böyle bir kavrama sahip mi? Şaşırtıcıdır ki, İslam’ın düşünce ve ifade özgürlüğü konusundaki tutumu Amerika’nın Birinci Anayasa’dakine benzer görünmektedir. Kabaca ifade etmek gerekirse,her iki kaynakta, herkesin cezalandırılmadan “Benim düşündüğüm şey budur” demeye hakkı vardır; taki düşünceleri ve sözleri suç teşkil eden davranışlara dönüşene kadar. Bu hak kindar bir dil kullanmaya göz yumulması anlamına gelmiyor, çünkü bu insanlara, değerlerine ve inançlarına zarar vermekten ve saldırmak kaçınılmasını emreden Kurani ahlaki zorunluluklara ters düşmektedir. Diğer bir deyişle, eğer Allah’ın emirlerine itaat edecekseniz, ifade özgürlüğünün kendisini de öz eleştiriye ve kendi kendine sansüre tabi olmalıdır.
Dolayısıyla, en azından kutsal değerlere hakaret, öz eleştiri, müsamaha ve ifade özgürlüğü söz konusu olduğunda, İslam’ı değiştirmeye ihtiyacımız yok; aksine, geleneği daha derinden araştırmalı, ya da geleneğin gerçekte ne söylediğine dair varsayımlarda bulunmak yerine oturup öğrenmeliyiz.
İslam’ın yetersiz derecede anlaşılması sadece Avrupalılara özgü bir durum değildir; daha üzücü olanı, Müslümanların da bu durumda olmasıdır. Müslümanların çoğu, eğitimli üst tabaka bile, İslam’ın özünü oluşturan teolojik ve ahlaki kavramlara dair kapsamlı bir bilgiye sahip değildir.
Şüphesiz, İslamcılığın buna katkısı büyük 9. yüzyıl felsefe karşıtı akımlardan 19. yüzyıl Vahhabiliğine, günümüzdeki IŞİD’e, İslamcılığın kendisi “daha az İslam” yaklaşımında büyük bir rol oynamıştır; Müslüman ümmetin İslami bilgileri yavaş ancak sürekli bir şekilde kaybetmesi. İslamcılık, İslam’ı garip bir versiyonunu üreterek tahrif etmiştir: derlenmiş, dar, tek parçalı, önemsiz bir otorite üzerine temellendirilmiş, en iyi ve en zengin gelenekleri üzerinde kafa yormayan bir versiyon. Ancak İslamcılığın İslam’a verdiği en büyük hasar, inanç alanında aklın ve bireysel tefekkürün reddedilmesiydi (diğer yandan, Kuran inanç söz konusunda olduğunda akla ve sorgulamaya aktif bir rol atfetmektedir). En kötüsü ise, bu basitleştirilmiş versiyonun yayılmasının gülünç bir şekilde kolay olmasıdır; gerekçelerini ikna edici bir şekilde açıklamış, düşmanını belirlemiş, dini bir iki prensip seviyesine indirgemiş ve çözümü elinde tuttuğunu söylemiştir – sorunun ne olduğunu netliğe kavuşturmasa da.
Ancak sekülaristler de kendilerine düşen rolü oynamışlardır. Türkiye’yi ele alalım. Erken dönem modernleşme uygulayıcıları dine baskı yaparak İslamcılığı alevlendirmekle kalmamış, aynı zamanda İslami bilginin zayıflamasına daha doğrudan bir katkıda bulunmuşlardır. Dini akıl dışı bir şey olarak görerek, ama aynı zamanda kullanışlılığının da farkında olarak, devlet dine el koymuş ve sadece davranışsal noktalara indirgenmiş bir versiyon, sığ bir ruhanilik ve ulusal hassasiyetler yaratmıştır. Dinin hem teolojisi hem de felsefesi, hem eğitimde hem de resmi devlet söyleminde dışarıda bırakılmıştır. Bu akım sonrasında da devam etmiştir – din üzerinde çalışan sosyal bilimciler için bile, teoloji yalnızca imamlar için gerekliydi; din üzerinde çalışma yapmak sadece sosyolojiye ve ekonomiye hakim olmayı gerektiriyordu. Bu tür bir çözümleme, dini epifenomenal bir şeye indirger ve dikkatleri İslam’ın kendisinden ve teolojisinden uzaklaştırarak İslamcılığın ve politikasının sosyolojik fenomenlerine yöneltir.
“Daha fazla İslam’ı” edinmek görevi, elbette hem Türkiye hem de bir bütün olarak Avrupa için zor bir süreç olacak. İslam anlayışımızdaki yetersizlikleri ortadan kaldırmak için İslam’ın kendi içerisindeki kaynakları bulmak için yeni kurumlar oluşturmak da dahil yapısal değişiklikler gerektirecektir ve ters tepmelerin olması da kaçınılmaz olacaktır. İslamcılar (ve muhafazakarlar), bu girişimleri sapkın olmakla suçlayacaklardır; diğer yandan dini “her zaman baskıcı” olarak görmekte ısrarcı olan donimat (yani sekulerist)) akademik yorumda bu girişimleri dinin sekülarizasyonu veya moderniteye adaptasyonu  olarak göreceklerdir, gerçek mesajının yeniden kurumsallaştırılması olarak değil. Dolayısıyla bu da bizi yine dine karşı modernlik ayrımına tekrardan hapsedecektir.
Bu aynı zamanda Avrupa’nın ve kendini adamış sekülaristlerin din hakkındaki kendi varsayımlarını, dindarlık ile radikallik arasında ayrım yapma konusundaki yetersizliklerini, dini değişmez bir dogmaya indirgeme noktasındaki ısrarcılıklarını ve otoriterciliğe karşı kendi eğilimlerini – ki bu da madalyonun diğer yüzünde eşdeğer bir otoriter İslamcılık yaratmaktadır – yeniden gözden geçirmeleri gerekeceği anlamına gelmektedir. Bu kendi hakkında düşünme eylemi, Hebdo’nun toplumu eleştirel bir gözle ele alırken yapmayı ihmal ettiği şeyin kendisidir.
Daha az İslam politikası radikaller için gayet makbul bir yaklaşım olacaktır. Eğer İslamcılık başarılı olacaksa, İslam’da var ola gelen çeşitliliklerden ve nüanslardan kurtulması ve görünüşte tek parçalı ve dogmatik, temelde Muhammed Peygamber’in öğretilerinin ruhuna ters düşen bir doktrin yaratması gerekecektir. Dolayısıyla, Avrupa’nın şu an yapması gereken seçim daha az İslam ile daha fazla İslamcılık arasında bir seçim değildir; daha fazla İslam ile daha fazla İslamcılık arasında bir seçimdir.
Her şekilde, bugün dünya seküler bir aşırı tutuculuk için fazla karmaşık bir yer. Bu karmaşıklık, sadece İslam’ı değil, aynı zamanda dini gelenekleri de gerçekten anlamamızı ve bunu yaparak aşırıcılar tarafından teşvik edilen indirgemeci, araçsal yaklaşıma meydan okumamızı gerektirmektedir.
Fikir istisareleri icin Prof. Dr. M.Saim Yeprem’e, IAU, ve Jay Tolson’a (UVA/IASC) tesekkur ederim.
İngilizce’den Türkçe’ye Çeviren Y. Doç. Dr. Vildan Gülpınar, IAU.​

güncelleme: 30.11.2016 11:15